Dunning Kruger Etkisi Nedir? Neden Ortaya Çıkar?

Dunning Kruger Etkisi Nedir?

Dunning-Kruger etkisi, bir alanda bilgisi veya becerisi az olan kişilerin bu yetersizliği fark edememesi ve kendini olduğundan daha yetkin görmesidir.

Psikolojide bazı kavramlar vardır ki, onları öğrendikten sonra günlük hayatta her yerde fark etmeye başlarsın. Dunning Kruger etkisi de bunlardan biridir. İnsanların bilgi ve becerilerini nasıl algıladıklarıyla ilgili bu fenomen, hem bireysel hem de toplumsal düzeyde önemli sonuçlara sahiptir.

Araştırmalar, özellikle düşük performans gösteren bireylerin kendi performanslarını olduğundan daha iyi algılama eğiliminde olduğunu göstermektedir (Mahmood, 2016). 

Bu etkiyi anlamanın en basit yolu şu cümledir:

• Bilgi eksikliği, bazen kişinin o eksikliği fark etmesini de engeller.

Dunning Kruger Etkisi Neden Ortaya Çıkar?

Dunning Kruger etkisinin temelinde birkaç psikolojik mekanizma bulunur.

Metabilişsel Farkındalık Eksikliği 

Bir konuda doğru karar verebilmek için gerekli olan bilgi, çoğu zaman o kararın doğru olup olmadığını değerlendirmek için de gereklidir. Bu nedenle kişi hem hata yapabilir hem de hatasını fark edemeyebilir (Dunning, 2011 aktaran Mahmood, 2016). Bu durum araştırmacılar tarafından “çifte yük” olarak tanımlanmıştır.

Bilgisizliğin Görünmez Olması

Psikolog David Dunning, insanların bilgisizliklerinin önemli bir kısmının kendileri için görünmez olduğunu belirtir. İnsanlar çoğu zaman bilmedikleri şeylerin farkında bile değildir (Dunning, 2011). Bu durum bazen “bilgisizliğin bilgisizliği”ya da meta-bilgisizlik olarak adlandırılır.

Örneğin:

• Bir konunun ne kadar karmaşık olduğunu bilmemek.
• Sorulması gereken soruları bile bilmemek.
• Eksik bilginin farkına varamamak.

Bu durum kişinin kendini olduğundan daha bilgili hissetmesine yol açabilir.

Parça Bilgi ve Aşırı Güven

İnsan zihni, eksik bilgileri tamamlamak için genellemeler ve tahminler kullanır. Bir konuda küçük bir bilgi parçasına sahip olmak, kişiye o konuyu bildiği hissini verebilir. Bu nedenle öz değerlendirme her zaman gerçek beceriyi doğru yansıtmayabilir (Mahmood, 2016). 

Dunning Kruger Etkisi Günlük Hayatta Nasıl Görülür?

Bu etki aslında oldukça yaygındır ve birçok alanda gözlemlenir:

• Yeni öğrenilen bir konudan sonra aşırı özgüven oluşması.
• Sosyal medyada karmaşık konular hakkında kesin yargılar.
• Az deneyimle büyük iddialarda bulunmak.
• Kendini sürekli “haklı” görmek.

Bazen insanlar, bir konunun en zor kısmının başlangıç olduğunu fark etmez. Başlangıçta öğrenilen temel bilgiler, kişiye konunun büyük kısmını kavradığı hissini verebilir.

Dunning Kruger Etkisi Bireylerde Görülür Mü?

Hayır, Dunning Kruger etkisi grup davranışlarında ve toplumsal düzeyde de ortaya çıkabilir.

Örneğin:

• Yanlış bilgilerin hızla yayılması.
• İnsanların uzman görüşlerine güvenmek yerine kendi sınırlı bilgilerine dayanması.
• Bilgi kirliliğinin artması.

Araştırmalar, insanların kendi bilgi düzeylerini değerlendirmekte sistematik hatalar yaptığını göstermektedir (Mahmood, 2016). 

Yüksek Beceriye Sahip Kişilerde Ne Olur?

İlginç bir şekilde, bu etkinin ters yönü de vardır.

Uzman kişiler bazen:

• Bilgilerini sıradan görür.
• Başkalarının da aynı düzeyde bilgiye sahip olduğunu varsayar.
• Kendi performansını olduğundan düşük değerlendirebilir.

Bunun nedeni, uzmanların konunun ne kadar geniş ve derin olduğunu daha iyi bilmeleridir. Bilgi arttıkça, bilinmeyenlerin farkındalığı da artar (Dunning, 2011). 

Bu yüzden psikolojide şöyle bir düşünce vardır:

• Gerçek uzmanlık, çoğu zaman daha fazla soru sormaya yol açar.

Dunning Kruger Etkisinden Nasıl Kaçınabiliriz?

Tamamen kaçınmak mümkün olmayabilir, çünkü bu etki insan zihninin doğal eğilimlerinden biridir. Ancak etkisini azaltmak mümkündür.

Bunun için:

• Geri bildirim almak.
• Eleştiriye açık olmak.
• Farklı kaynaklardan bilgi edinmek.
• Uzman görüşlerini incelemek.
• Bilmediğini kabul etmeyi öğrenmek.

Özellikle akademik çalışmalarda en önemli becerilerden biri entelektüel alçakgönüllülük olarak kabul edilir. Dunning–Kruger etkisi bize önemli bir psikolojik gerçeği hatırlatır: Bilgi sadece öğrenmekle değil, kendi sınırlarını fark etmekle gelişir. Bazen en doğru cümle şu olabilir:

• Bu konuda yeterince bilgim olmayabilir. Çünkü bilmediğini fark etmek, öğrenmenin ilk adımıdır.